Sau 60 năm, nhân loại vẫn 'đau đầu' với chatbot

 Chatbot của Microsoft học chửi bậy ngay sau khi ra mắt, còn AI của Meta chê ông chủ Zuckerberg là người xấu và nói Trump vẫn là Tổng thống Mỹ.

Thế giới tràn đang tràn ngập đủ các loại chatbot AI, nhưng công nghệ này vẫn chưa hoàn thiện, liên tục gây tranh cãi và lo ngại.

Trong thập niên 1960, một chương trình máy tính có tên Eliza được phát triển nhằm mô phỏng trải nghiệm trò chuyện với một bác sĩ tâm lý trị liệu. Một người tham gia thử nghiệm chia sẻ bạn trai nói cô "trầm cảm suốt cả ngày", Eliza đáp lại: "Tôi rất tiếc khi biết cô đang trầm cảm".

Eliza được coi là chatbot đầu tiên trên thế giới, dù không linh hoạt như các phần mềm tương tự hiện nay. Nó hoạt động dựa trên những hiểu biết về ngôn ngữ tự nhiên, phản ứng với từ khóa cụ thể và đưa ra hội thoại phù hợp với người dùng. Joseph Weizenbaum, người tạo ra Eliza, khẳng định trong tài liệu năm 1966 rằng "nhiều người không thể tin Eliza là chương trình máy tính và không phải người thật".

Tuy nhiên, Weizenbaum cho rằng đây là điều đáng lo ngại. Những người tương tác với Eliza sẵn sàng mở lòng với nó, ngay cả khi biết đây chỉ là chương trình máy tính.

"Eliza cho thấy thật dễ dàng để tạo ảo tưởng về sự thấu hiểu, từ đó khiến những gì nó đưa ra đáng tin cậy hơn. Một mối nguy hiểm đang tiềm ẩn ở đó", ông cho hay. Trong giai đoạn cuối sự nghiệp, Weizenbaum liên tục cảnh báo về việc cho máy móc quá nhiều trách nhiệm, cũng như chỉ trích nặng nề AI.

Câu chuyện của Weizenbaum dự báo trước về sự kỳ vọng gắn liền với công nghệ AI. Khả năng trò chuyện của phần mềm với con người tiếp tục làm nhiều người lo ngại, cho rằng nó đang tạo ra cảm giác sai lầm rằng máy móc có thể là thứ gắn kết với người.

Blake Lemoine, cựu kỹ sư Google, từng gây chú ý hồi tháng 6 khi công bố đoạn chat giữa ông và AI có tên LaMDA cùng nhận xét nó có "tư duy như đứa trẻ". Tuyên bố của Lemoine hứng chịu sự chỉ trích từ cộng đồng AI và bản thân ông cũng bị Google sa thải sau đó.

Những loại chatbot hiện đại có thể dẫn tới những phản ứng tâm lý mạnh mẽ từ người dùng nếu hoạt động không như thiết kế, hay mô phỏng chuẩn xác những gì chúng được học và đưa ra phát biểu phân biệt chủng tộc và gây sốc.

Dù vậy, những người ủng hộ công nghệ cho rằng chatbot có thể hợp lý hóa các công việc chăm sóc khách hàng và tăng hiệu quả trong nhiều ngành. Công nghệ này đứng sau nhiều trợ lý ảo mà lượng lớn người dùng tiếp xúc hàng ngày, thậm chí mang lại sự đồng hành cho những người đơn độc, cao tuổi hay sống biệt lập.

Những người khác lại cảnh báo công nghệ đứng sau chatbot vận hành bằng AI vẫn bị giới hạn hơn nhiều so với kỳ vọng. "Chúng rất giỏi giả dạng con người và có vẻ giống người, nhưng không đủ sâu sắc. Chúng chỉ là những kẻ giả mạo bên ngoài, không hiểu mình đang nói gì", Gary Marcus, nhà nghiên cứu AI tại Mỹ, nhận xét.